دوفصلنامۀ جامعه‌شناسی هنر و ادبیات

دوفصلنامۀ جامعه‌شناسی هنر و ادبیات

بازتاب هویت فرهنگی در هنرهای تزئینی ایل بختیاری در جشن و سوگ

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان
1 دانشجوی کارشناسی ارشد رشته هنرپژوهش دانشگاه آزاد واحد علوم و تحقیقات تهران
2 استادیار دانشگاه آزاد واحد علوم و تحقیقات تهران
10.22059/jsal.2026.391109.666369
چکیده
این پژوهش با هدف بررسی هنرهای تزئینی در آیین‌های جشن و سوگ در ایل بختیاری به روش کیفی و میدانی-توصیفی با رویکرد انسان‌شناسی هنری انجام شده است. در این مطالعه، از رویکردهای سمیوتیک، کارکردگرایی و تحلیل تاریخی-فرهنگی برای کشف معانی عمیق نمادها و نقوش تزئینی استفاده شده و داده‌های مورد نیاز از طریق مصاحبه با 20 نفر از اعضای ایل بختیاری در چهار شهر مختلف (دزفول، سردشت، چغامیش و ایذه) جمع‌آوری گردید. یافته‌های پژوهش نشان می‌دهد که هنرهای تزئینی در آیین‌های جشن و سوگ بختیاری، بازتابی از زندگی روزمره، آرزوها، جهان‌بینی معنوی و اندیشه‌های کهن این قوم است که از طریق عناصری چون پوشش سنتی، تزئینات لباس، نقوش محلی و اشیاء مراسمی ابراز می‌شود. این هنرها نه تنها دارای کاربردهای عملی، بلکه حامل معانی نمادین عمیقی هستند که ارتباط این قوم با طبیعت، باورهای مذهبی و ساختار اجتماعی را منعکس می‌سازند. همچنین مشخص گردید که این آیین‌ها به عنوان نمایانگر عمیق‌ترین آرزوهای انسانی و اعتقادات فرهنگی، در حفظ و انتقال هویت اجتماعی ایل بختیاری نقش اساسی ایفا می‌کنند. این پژوهش با تأکید بر اهمیت مطالعه هنرهای تزئینی به عنوان بازتابی از تمدن و فرهنگ هر قوم، از ضرورت ثبت و مطالعه نظام‌مند این آیین‌ها به ویژه در شرایطی که فرهنگ ریشه‌دار ایل بختیاری در معرض کمرنگ‌شدن قرار دارد، حمایت می‌کند.
کلیدواژه‌ها

عنوان مقاله English

The Reflection of Cultural Identity in the Decorative Arts of the Bakhtiari Tribe during Celebrations and Mourning Rituals

نویسندگان English

samira mehridehnou 1
Meysam Yazdi 2
1 senior undergraduate majoring in science and research university of tehran
2 assistant professor at the university of tehran azad university
چکیده English

This research, conducted with the aim of examining decorative arts in the celebration and mourning rituals of the Bakhtiari tribe, employed a qualitative, field-descriptive method with an art anthropology approach. In this study, semiotic, functionalist, and historical-cultural analytical frameworks were utilized to uncover the profound meanings of symbols and decorative motifs. The required data were collected through interviews with 20 members of the Bakhtiari tribe across four different cities (Dezful, Sardasht, Choghamish, and Izeh). The findings indicate that decorative arts within Bakhtiari celebration and mourning rituals reflect the tribe's everyday life, aspirations, spiritual worldview, and ancient philosophical thoughts, expressed through elements such as traditional attire, clothing adornments, local motifs, and ceremonial objects. These arts not only serve practical functions but also carry deep symbolic meanings that reflect the tribe’s relationship with nature, religious beliefs, and social structure. It was further revealed that these rituals, serving as profound manifestations of the deepest human aspirations and cultural convictions, play a fundamental role in preserving and transmitting the social identity of the Bakhtiari tribe. Emphasizing the significance of studying decorative arts as reflections of a people’s civilization and culture, this research underscores the necessity of systematic documentation and study of these rituals, particularly in conditions where the deep-rooted culture of the Bakhtiari tribe is at risk of fading.

کلیدواژه‌ها English

Keywords: Bakhtiari tribe
decorative arts
celebratory and mourning rituals
anthropology of art
cultural aesthetics
بهمنی، سجاد و احمدی، ذوالفقار (1400). زوال فرهنگ گاگریو: تحلیل انسان‌شناختی دگردیسی عزاداری و سوگ در میان ایلات بختیاری و بهمئی. جامعه‌شناسی فرهنگ و هنر، 3(1)، 1-29. doi: https://doi.org/10.34785/J016.2021.108
امین احمدی بیرگانی (1398). آیین پل برون در ایل بختیاری، نشریه آفاق علوم انسانی، شماره 35، صفحات 1-16. http://noo.rs/8hsmy
اسدی فارسانی، مجید و آشوری، محمد تقی (1397). نظام ساختاری پوشاک در ایل بختیاری. نامه انسان‌شناسی، 15(27)، 41-62.
بابادی عکاشه، امین و ساریخانی، مجید (1400). بررسی و تطبیق فرهنگ قوم بختیاری با تمدن ایلام باستان بر پایه شواهد و مطالعات باستان‌شناسی مطالعه موردی: آداب و رسوم. فرهنگ و ادبیات عامه، 9(38)، 79-113. SID. https://sid.ir/paper/964682/fa
رضاپور، داریوش (1401). پدیدارشناسی آیین کتل در ایل بختیاری. مجله مطالعات ایرانی، 20(40)، 169-199. magiran.com/p2420366
سلیمانی باورصاد، زهرا؛ کاظم زاده رائف، محمدعلی؛ و میردریکوندی، صبا (1400). نشانه‌شناسی تحلیلی نقوش و احجام شاخص در هنر و معماری بومی قوم بختیاری ایران. کنفرانس بین‌المللی زبان، ادبیات، تاریخ و تمدن. SID. https://sid.ir/paper/901856/fa
قربانی قهفرخی، عاطفه؛ یزدانی‌راد، علی؛ و براتی ارداجی، طاهره (1397). بررسی اسطوره و نماد قوچ در فرهنگ ایران باستان با محوریت قوچ‌های سنگی چهارمحال و بختیاری. پژوهش در هنر و علوم انسانی، 3(10)، 47. magiran.com/p1853370
قنبری عدیوی، عباس (1382). «مافه‌گه»؛ یادمان بزرگان ایل بختیاری. کیهان فرهنگی، بهمن و اسفند 1382، 208-209.
قنبری عدیوی، عباس (1391). فولکلور مردم بختیاری. شهرکرد: انتشارات نیوشه.
قنبری عدیوی، عباس (1393). شیرسنگی. شهرکرد: انتشارات نیوشه.
قنبری عدیوی، عباس (1394). ز شیر بنگشت تا جون آدمیزاد. شهرکرد: انتشارات نیوشه.
مددی، حسین (1386). نماد در فرهنگ بختیاری. چاپ اول، اهواز: انتشارات مهزیار.
نصیری، ولی‌الله (1401). بررسی مردم‌شناختی پوشاک زنان و دختران در قوم بختیاری (براساس دیدگاه ون جنپ «مناسک گذار»). فصلنامه مطالعات میان‌فرهنگی، 17(50)، 119-144. magiran.com/p2458565
Bäckström, B. M. G. G. (2019). Death, mourning and post-death rituals of elderly migrants. Health & Social Care in the Community, 27(4), e455–e463. https://doi.org/10.1080/13576275.2018.1559137
Burch, R. L. (2019). The wedding as a reproductive ritual. Sexualities, 22(7), 1185–1199. https://doi.org/10.1177/1089268019832848
Chumachenko, O. (2022). Wedding as a form of ceremonial-ritual "entertainment" in the fine arts of Ukraine in the XX–XXI centuries (Unpublished master's thesis). National Academy of Management of Culture and Arts. http://elib.nakkkim.edu.ua/handle/123456789/4155
Hoy, W. G. (2021). The purposes and practices of death rituals in global perspective. Routledge. https://doi.org/10.4324/9781003186106
Zeeshan, M., Chaudhry, A. G., & Khan, S. E. (2020). Unmaking the anthropology of mourning in a psychoanalytical perspective. Global Regional Review, 5(I), 100–107. https://doi.org/10.31703/grr.2020(V-I).13
دوره 18، شماره 1
( بهار و تابستان 1405 )
شهریور 1405
صفحه 211-237

  • تاریخ دریافت 04 اردیبهشت 1404
  • تاریخ بازنگری 26 آبان 1404
  • تاریخ پذیرش 12 آذر 1404
  • تاریخ انتشار 01 شهریور 1405