دوفصلنامۀ جامعه‌شناسی هنر و ادبیات

دوفصلنامۀ جامعه‌شناسی هنر و ادبیات

بررسی تطبیقی نحوه ی شکل گیری هویت فراملی شخصیت‌ کتاب‌های عطر سنبل عطرکاج، همنام و مترجم دردها از منظر نقد پسااستعمار

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان
فاطمه دیبا 1
سید ابوالقاسم حسینی (ژرفا) 2
محمد اسماعیلی 3
1 کارشناسی ارشد ادبیات نمایشی، مؤسسه آموزش عالی هنر و اندیشه اسلامی ، قم، ایران
2 استادیار، مؤسسه آموزش ‌عالی هنر و اندیشه اسلامی ، قم، ایران
3 دانش آموخته بازیگری از مدرسه هنر ارجمند، تهران، ایران
10.22059/jsal.2026.353350.666209
چکیده
مهاجرت سبب می‌شود که انسان‌ها از هویت ملی خود فاصله بگیرند، در خاک غربت با فرهنگ جدید مواجه شوند و در تلاش برای یافتن هویت جدید باشند. آنان در این مسیر دچار چالش‌های زیادی می‌شوند و در نهایت به هویتی بینابین و فراملی می‌رسند. این چالش‌ها برای مهاجران شرقی، به‌ویژه زنان شرقی، جدی‌تر است. دلیل آن نیز نگاه فرادست به فرودست و شناخت کلیشه‌ای غرب نسبت به شرق است. پژوهش حاضر با هدف بررسی تطبیقی نحوه شکل‌گیری هویت فراملی در آثار فیروزه جزایری دوما و جومپا لاهیری انجام شده است.
در این تحقیق، با روش گردآوری کتابخانه‌ای و شیوه تحلیلی، مقایسه تطبیقی آثار جومپا لاهیری و فیروزه جزایری دوما از منظر نقد پسااستعمار و هویت فراملی بر اساس نظریات هومی بابا و ادوارد سعید انجام شد.
نتایج تحقیق نشان می‌دهد که شخصیت‌های داستانی هر دو نویسنده ناگزیر به هویت فراملی دست می‌یابند. مهاجران در عبور از چالش‌های مهاجرت از شرق به غرب و در فرایند شکل‌گیری هویت جدید، تجربه‌های مشابهی دارند و در جنبه‌های مختلف زندگی، از جمله ازدواج، آداب و رسوم و باورها، سازگاری و تطبیق‌پذیری نشان می‌دهند. با این حال، تفاوت‌هایی نیز در نگرش دو نویسنده مشاهده می‌شود.
فیروزه جزایری دوما تصاویر صادقانه‌تر و ملموس‌تری از وطن ارائه می‌دهد که این امر ناشی از تجربه زیسته او در ایران است؛ در حالی که جومپا لاهیری تجربه زیسته‌ای در هند ندارد. در مجموع، آثار هر دو نویسنده نشان می‌دهد که هویت فراملی حاصل مواجهه مهاجران با دو فرهنگ و تلاش آنان برای سازگاری با شرایط جدید زندگی است.
کلیدواژه‌ها
پسااستعمار
جومپا لاهیری
فیروزه جزایری دوما
مهاجر شرقی
هویت فراملی

عنوان مقاله English

A Comparative Study of the Formation of Transnational Identity in the Characters of Funny in Farsi: A Memoir of Growing Up Iranian in America, The Namesake, and Interpreter of Maladies through the Lens of Postcolonial Criticism

نویسندگان English

Fatemeh Diba 1
Seyed Abolghasem Hosseini (Zharfa) 2
Mohammad Esmaeili 3
1 MA of Dramatic Literature, Institute of Higher Education of Islamic Art and Thought Qom, Iran
2 Assistant Professor, Institute of Higher Education of Islamic Art and Thought, Qom, Iran
3 Acting Graduate from Arjmand Art School, Tehran, Iran
چکیده English

Immigration often leads individuals to distance themselves from their national identity and encounter new cultural environments in the host country. As a result, immigrants attempt to construct a new sense of self and eventually develop an intermediate or transnational identity. This process is particularly challenging for Eastern immigrants moving to Western societies due to cultural differences, stereotypical representations, and unequal power relations. This study aims to examine the representation of transnational identity and immigrant experiences in the works of Firoozeh Dumas and Jhumpa Lahiri from a postcolonial perspective.This research employs a comparative literary approach based on library research and analytical methods. The selected works of Lahiri and Dumas were analyzed through the lens of postcolonial criticism and transnational identity, drawing on the theoretical frameworks of Bhabha and Edward Said. The study focuses on the ways immigrant characters negotiate cultural differences and construct new identities within Western societies.The findings reveal that the fictional characters created by both authors ultimately develop a transnational identity. In confronting the challenges of East–West migration and adapting to new social and cultural environments, immigrants share similar experiences in various aspects of life, including marriage, customs, and belief systems. However, notable differences exist in the authors’ perspectives. Dumas presents a more authentic and detailed portrayal of the homeland, largely due to her direct lived experience in Iran, whereas Lahiri’s representation of India is shaped by inherited cultural memory rather than personal experience.The study concludes that transnational identity emerges as an inevitable outcome of the immigrant experience in both authors’ works. While the process of identity formation reflects common patterns of adaptation and cultural negotiation, differences in the authors’ personal backgrounds significantly influence their depictions of homeland and belonging. These findings highlight the importance of lived experience in shaping literary representations of migration, identity, and cultural hybridity.

کلیدواژه‌ها English

Eastern immigrant
Firoozeh Dumas
Jhumpa Lahiri
Postcolonial Criticism
Transnational Identity
بهمن­پور، بهاره (1396). روایتی شبه‌زده: بازنمایی روان­زخم مهاجرت در سه­گانۀ «هما و کاشیک» از مجموعه داستانی خاک غریب اثر جومپا لاهیری. نقد زبان و ادبیات فارسی، 19. 77-97.
جزایری دوما، فیروزه (1386). عطر سنبل عطر کاج. ترجمۀ محمد سلیمانی‌نیا، چاپ دوم، تهران: نشر قصه.
درودی، مسعود (1393). نظریۀ پسااستعمار و روابط بین‌الملل انتقادی. پژوهشنامه ایرانی سیاست بین‌الملل، 3، 26-43. https://doi.org/10.22067/jipr.v3i15.38622
روحی بروجنی، بیتا (1400). نقش مهاجرت در طرز تفکر نویسندگان مهاجر و انعکاس آن در رمان­هایشان. سبک‌شناسی نظم و نثر فارسی، 62، 37-51.   DOI: 10.22034/bahareadab.2021.14.5463
سعید، ادوارد (۱۳۸۶). شرق­شناسی. ترجمۀ لطفعلی خنجی، تهران: مؤسسۀ انتشارات امیرکبیر.
شرکت مقدم، صدیقه (1388). تطبیقی مکتب­های ادبیات. مطالعات ادبیات تطبیقی، 12، 51-72.
صادقی لیمنجوبی، سوری (1397). نمادشناسی اجتماعی و زبانی طعنه و کنایه در آثار فیروزه جزایری دوما بر پایۀ نظر آرتور پلارد. زبان و ادبیات فارسی، 18، 79-97.  http://noo.rs/SUsXj
عطاشی، عبدالرضا (1396). بررسی تطبیقی مضامین همگون و ناهمگون بهاریه‌سرایی. مطالعات ادبیات تطبیقی، 44، 175-193.
فرح­بخش، علیرضا (1398). بررسی مفهوم دیگری فرودست در رمان همنام اثر جومپا لاهیری. نقد زبان و ادبیات خارجی، 22، 165-189. https://doi.org/10.29252/clls.16.22.165
فلاح، غلامعلی (1395). چالش عناصر هویت­ساز سرزمین مادری و میزبان در رمان­های ادبیات مهاجرت فارسی. جستارهای زبانی، 33، 42-19.
قاسمعلی سیانی، علی‌اصغر (1383). تعاملات فرهنگی ایرانیان مهاجر با جوامع میزبان (بررسی موردی ایرانیان مقیم آلمان). مطالعات ملی، 18، 163-137. https://dor.isc.ac/dor/20.1001.1.1735059.1383.5.18.6.7
قاسمی، وحید (1389). سازگاری اجتماعی و فرهنگی مهاجران ایرانی در آمریکا. فصلنامه تخصصی علوم اجتماعی دانشگاه آزاد اسلامی- واحد شوشتر، 8، 138-158.
کریم­زاده، عبدالله (1398). واکاوی پالیمسست‌های فرهنگی در آثار نویسندگان ایرانی دور از وطن: موردپژوهی فریدون اسفندیاری و فیروزه جزایری دوما. فصلنامۀ علوم اجتماعی، 87، 93-114. https://doi.org/10.22054/qjss.2020.50124.2212
 کولایی، الهه (1390). ادبیات پسااستعماری در هندوستان و نقش آن در شکل­گیری هویت نوین هندی. مطالعات شبه‌قاره، 8، 65-82. https://doi.org/10.22111/jsr.2011.625
لاهیری، جومپا (1383). همنام. ترجمۀ امیرمهدی حقیقت. چاپ سوم، تهران: نشر ماهی.
لاهیری، جومپا (1380). مترجم دردها. ترجمۀ امیرمهدی حقیقت. چاپ چهارم، تهران: نشر ماهی.
لی، سوادو (1397). بررسی تطبیقی و تحلیلی جایگاه و نقش زن در مقام مادر و همسر در رمان معاصر ایران و سنگال. پژوهش­های ادبیات تطبیقی، (2)6، 1-21. https://dor.isc.ac/dor/20.1001.1.23452366.1397.6.2.6.9
مظفری، فاطمه (1398). تکوین هویت اجتماعی در داستان (عطر سنبل، عطر کاج) بر مبنای نظریۀ عمومی طنز کلامی. پژوهش زبان و ادبیات فارسی، 53، 133-160. https://doi.org/10.29252/.17.53.133
ملایی، احمد (1396). گفتمان پسااستعماری مشترک در ادبیات داستانی معاصر هند و ایران. مطالعات شبه‌قاره، 31، 97-120. https://doi.org/10.22111/jsr.2017.20882.1638
نجومیان، امیرعلی (1395). سبک زندگی ترجمه‌شده: تحلیلی نشانه-پدیدارشناسی از مترجم دردها اثر جومپا لاهیری. نقد و نظریه ادبی، 1، 22-9. https://dor.isc.ac/dor/20.1001.1.74767387.1395.1.1.2.5
ورزنده، امید (1392). بررسی تطبیقی نقش فضا و مکان در پذیرش هویت فراملی در آثار جومپا لاهیری و مهرنوش مزارعی از منظر نقد پسااستعماری. تفسیر و تحلیل متون زبان و ادبیات فارسی (دهخدا)، 16، 309-331.
Alfonso-Forero, A. M. (2011). Translating postcolonial pasts: Immigration and identity in the fiction of Bharati Mukherjee, Elizabeth Nunez, and Jhumpa Lahiri, Master's thesis, University of Miami. University of Miami Scholarly Repository.
Ashcroft, B., Griffiths, G., & Tiffin, H. (2007). Post-Colonial studies: The key concepts (2nd ed.). Routledge.
Atashi, A. (2017). A comparative study of homogeneous and heterogeneous themes in spring poetry. Journal of Comparative Literature Studies, 44, 175-193. [in Persian]
Bahmanpour, B. (2017). A quasi-narrative: Representation of the trauma of immigration in the "Homa and Kashik" trilogy from Jhumpa Lahiri's story collection Unaccustomed Earth. Critical Studies of Persian Language and Literature, 19, 77-97. [in Persian]
Bhabha, H. K. (1994). The location of culture. Routledge.
Company Moghaddam, S. (2009). A comparison of literary schools. Journal of Comparative Literature Studies, 12, 51-72. [in Persian]
Doroudi, M. (2014). Postcolonial theory and critical international relations. Iranian Research Letter of International Politics, 3, 26-43. [in Persian] https://doi.org/10.22067/jipr.v3i15.38622
Fallah, G. (2016). The challenge of identity-building elements of homeland and hostland in Persian diaspora novels. Language Related Research, 33, 19-42. [in Persian]
Farahbakhsh, A. (2019). An investigation of the concept of the subaltern other in Jhumpa Lahiri's The Namesake. Critical Studies of Foreign Languages and Literature, 22, 165-189. [in Persian] https://doi.org/10.29252/clls.16.22.165
Ghasemi, V. (2010). Social and cultural adaptation of Iranian immigrants in the United States. Journal of Social Sciences (Islamic Azad University, Shoushtar Branch), 8, 138-158. [in Persian]
Ghasemali Siani, A. A. (2004). Cultural interactions of Iranian immigrants with host societies (Case study: Iranians in Germany). National Studies Journal, 18, 137-163. [in Persian] https://dor.isc.ac/dor/20.1001.1.1735059.1383.5.18.6.7
Haas, R. (2021). Art in the stories of Jhumpa Lahiri. ANQ: A Quarterly Journal of Short Articles, Notes and Reviews, 1-11.  https://doi.org/10.1080/0895769X.2021.1880884
Ibrahim, A., & Al-Yasri, M. (2021). The identity problem in the diaspora movies. İlköğretim Online, 20(3), 462–471.  https://doi.org/10.17051/ilkonline.2021.03.46
Jazayeri Douma, F. (2007). Atre Sonbol, Atre Kaj (The scent of hyacinth, the scent of pine), (M. Soleimani Nia, Trans., 2nd ed.). Gheseh Publications. [in Persian]
Karimzadeh, A. (2019). An analysis of cultural palimpsests in the works of Iranian diaspora writers: A case study of Fereydoun Esfandiary and Firoozeh Jazayeri Douma. Journal of Social Sciences (Ferdowsi University of Mashhad), 87, 93-114. [in Persian] https://doi.org/10.22054/qjss.2020.50124.2212
Kolaie, E. (2011). Postcolonial literature in India and its role in shaping modern Indian identity. Journal of Subcontinent Studies, 8, 65-82. [in Persian]https://doi.org/10.22111/jsr.2011.625
Lahiri, J. (2004). The Namesake (A. M. Haghighat, Trans.; 3rd ed.). Mahi Publications. [in Persian]
Lahiri, J. (2001). Interpreter of Maladies (A. M. Haghighat, Trans.; 4th ed.). Mahi Publications. [in Persian]
Li, S. (2018). A comparative and analytical study of the status and role of women as mothers and wives in contemporary Iranian and Senegalese novels. Journal of Comparative Literature Research, 6(2), 1-21. [in Persian] https://dor.isc.ac/dor/20.1001.1.23452366.1397.6.2.6.9
Mollaei, A. (2017). Common postcolonial discourse in contemporary Indian and Persian fiction. Journal of Subcontinent Studies, 31, 97-120. [in Persian] https://doi.org/10.22111/jsr.2017.20882.1638
Mozafari, F. (2019). The formation of social identity in the story "The Scent of Hyacinth, The Scent of Pine" based on the general theory of verbal humor. Journal of Persian Language and Literature Research, 53, 133-160. [in Persian] https://doi.org/10.29252/.17.53.133
Najoomian, A. (2016). Translated lifestyle: A semiotic-phenomenological analysis of Jhumpa Lahiri's Interpreter of Maladies. Literary Criticism and Theory, 1, 9-22. [in Persian] https://dor.isc.ac/dor/20.1001.1.74767387.1395.1.1.2.5
Paudyal, B. (2010). Re-imagining transnational identities in Norma Cantú's Canícula and Jhumpa Lahiri's The Namesake, Master's thesis, Utah State University. Utah State University Digital Commons.
Rouhi Boroujeni, B. (2021). The role of immigration in the mindset of immigrant writers and its reflection in their novels. Stylistics Studies of Persian Poetry and Prose, 62, 37-51. [in Persian]
 DOI: 10.22034/bahareadab.2021.14.5463
Rouhvand, H. (2014). Human geography: Semiotics of landscape in Jhumpa Lahiri’s narratives. Procedia-Social and Behavioral Sciences, 132, 132–139. https://doi.org/10.1016/j.sbspro.2014.04.289
Sadeghi Limonjoubi, S. (2018). Social and linguistic symbolism of mockery and irony in the works of Firoozeh Jazayeri Douma based on Arthur Pollard's theory. Journal of Persian Language and Literature (Islamic Azad University, Sanandaj Branch), 18, 79-97. [in Persian]
Saeed, E. (2007). Orientalism (L. Khoonji, Trans.). Amir Kabir Publications. [in Persian]
Sreelatha, M., & Latha, S. (2011). Jhumpa Lahiri's short fiction: A thematic study, Doctoral dissertation, Kakatiya University. Shodhganga.
Varzandeh, O. (2013). A comparative study of the role of space and place in the acceptance of transnational identity in the works of Jhumpa Lahiri and Mehrnoosh Mazarei from a postcolonial perspective. Interpretation and Analysis of Persian Language and Literature Texts (Dehkhoda), 16, 309-331. [in Persian]
 
دوفصلنامۀ جامعه‌شناسی هنر و ادبیات
دوره 18، شماره 1
( بهار و تابستان 1405 )
شهریور 1405
صفحه 133-152

  • تاریخ دریافت 13 دی 1401
  • تاریخ بازنگری 24 مرداد 1402
  • تاریخ پذیرش 18 شهریور 1405
  • تاریخ انتشار 01 شهریور 1405