دوفصلنامۀ جامعه‌شناسی هنر و ادبیات

دوفصلنامۀ جامعه‌شناسی هنر و ادبیات

واکاوی آئین های عیاری و جوانمردی در داستان داش آکل صادق هدایت: بازنمایی فرهنگ، هویت و سنت در تحول اجتماعی ایران

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان
1 دانشجوی دکترای مردم شناسی، دانشگاه آزاد اسلامی واحد تهران مرکزی، تهران، ایران
2 استادیار، مردم شناسی، دانشکده علوم اجتماعی، ارتباطات و رسانه، دانشگاه آزاد اسلامی، واحد تهران مرکزی، تهران، ایران
3 استادیارگروه مردم شناسی، واحد تهران مرکزی، دانشگاه آزاد اسلامی واحد تهران مرکزی، تهران، ایران
10.22059/jsal.2026.385711.666347
چکیده
داستان «داش‌آکل» یکی از برجسته‌ترین داستان‌های کتاب «سه قطره خون» صادق هدایت است که با بررسی عمیق شخصیت‌ها و فضای اجتماعی، تصویری از تضادهای فرهنگی و اجتماعی جامعۀ ایران در دورۀ گذار را به نمایش می‌گذارد. در این مقاله، مؤلفه‌های آئین‌ عیاری و جوانمردی در داستان، مورد تحلیل قرار می‌گیرد. این مفاهیم که ریشه در فرهنگ سنتی ایران دارند، در آثار هدایت به ویژه در شخصیت‌هایی همانند داش‌آکل، به طور بارزی در تقابل با تحولات اجتماعی و بحران‌های هویتی ظهور می‌کنند. با تمرکز بر ویژگی‌هایی همچون شجاعت، وفاداری و جوانمردی، مقاله به تحلیل چگونگی بازنمایی این مفاهیم در دل تغییرات اجتماعی، فرهنگی و تاریخی ایران و همچنین بررسی آنها در شکل‌دهی هویت شخصیت‌ها و نحوۀ تعامل آنها با ساختارهای اجتماعی و فرهنگی دنیای نو می‌پردازد. این جستار با روش تحلیلی- توصیفی، درون مایه داستان را با ابزارهایی مانند متون اصلی، کتاب‌ها، مقالات و پایان‌نامه‌ها مورد بررسی قرار داده است. داش‌آکل، نه تنها نقدی بر بحران‌های اجتماعی و فرهنگی دوران معاصر ایران است، بلکه از طریق بازنمایی آئین‌های عیاری و جوانمردی، به بررسی پیچیدگی‌های هویت فردی و جمعی در زمانۀ گذار می‌پردازد. این تحقیق می‌تواند کمکی باشد برای درک بهتر تأثیرات اجتماعی و فرهنگی در ادبیات معاصر ایران.
کلیدواژه‌ها

عنوان مقاله English

Analyzing the rites of courage and chivalry in Sadegh Hedayat's Story of Dash Akl: Representation of culture, identity and tradition in Iran's social evolution

نویسندگان English

Mohammad ali Amini 1
Mohammad Homayon sepehr 2
Vahid Rashidvash 3
1 PhD student in Anthropology, Islamic Azad University, Central Tehran branch, Tehran, Iran
2 Assistant Professor, Anthropology, Faculty of Social Sciences, Communication and Media, Islamic Azad University, Markazi Tehran Branch, Tehran, Iran
3 Assistant Professor, Department of Anthropology, Central Tehran Branch, Islamic Azad University, Central Tehran Branch, Tehran, Iran
چکیده English

The story of "Dash Akol" is one of the most prominent stories in the book "Three Drops of Blood" by Sadegh Hedayat, which shows a picture of the cultural and social contradictions of Iran's society in the transition period by deeply examining the characters and social atmosphere. In this article, the components of courage ritual and chivalry in the story are analyzed.These concepts, which have their roots in the traditional culture of Iran, appear in the works of Hedayat, especially in characters like Dash Akol, in opposition to social changes and identity crises. Focusing on characteristics such as courage, loyalty and chivalry, the article analyzes how these concepts are represented in the heart of Iran's social, cultural and historical changes and also examines them in shaping the identity of the characters and how they interact with the social and cultural structures of the new world pays. This essay has analyzed the content of the story with tools such as original texts, books, articles, and dissertations with analytical-descriptive method. Dash Akol, not only offers a critique of the social and cultural crises of contemporary Iran, but also explores the complexities of individual and collective identity in the transitional period from tradition to modernity, through the portrayal of courage and chivalry rituals. This study can aid in better understanding the social and cultural impacts on contemporary Iranian literature.

کلیدواژه‌ها English

cultural components
conflict between good and evil
courage ritual
Dash Akol
Sadegh Hedayat
 ابراهیم­پور، ماهرخ (1395). لوطی­گری، لوطیان و زیست اجتماعی در تاریخ اجتماعی ایران. مجلۀ شهروند، 4(1071)، 11.
 ابوحمزه، احمد و دیگران (1397). تاریخ 3 ایران و جهان معاصر. تهران: شرکت چاپ و نشر کتاب‌های درسی ایران.
 الکاتب الارجانی، فرامرز بن عبدالله بن خداداد (1380). سمک عیار. جلد اول، تلخیص و بازنویسی: حسین فتاحی، تهران: قدیانی.
 امینی، حسن (1388). رویکرد کلامی و  فلسفی خیر و شر.  فصلنامه آیین حکمت، 4(1)، 53-88.
 بهارلو، محمد (1379). عشق و مرگ در آثار صادق هدایت. تهران: قطره.
 پورنامداریان، تقی؛ ابراهیمی فخاری، محمدمهدی (1398). بررسی گذار از شخصیت­پردازی رئالیستی به مدرنیستی در «داش­آکل» صادق هدایت. فصلنامه پژوهش­های ادبی، 16(63)، 9-36.
جوادی یگانه، محمدرضا؛ جعفرآقایی، محمدرضا؛ مختاری اصفهانی، رضا (1390). مرام و مسلک لوطیان در دوره قاجار. جامعه‌پژوهی فرهنگی، پژوهشگاه علوم انسانی و مطالعات فرهنگی،2(2)، 77-99.
حاتمی، سعید؛ برکات، فاطمه (1395). تحلیل شخصیت­های اصلی ده داستان کوتاه صادق هدایت بر مبنای نظریۀ مزلو. مجلۀ مطالعات ایرانی، دانشکده­ و علوم انسانی، دانشگاه شهید باهنرکرمان، 15(29)، 110-91.
راوندی، مرتضی (1357). تاریخ اجتماعی ایران (طبقات اجتماعی بعد از اسلام). جلد 3، تهران: امیرکبیر.
رزاقی، نادر؛ دین‌پرست، ولی (1393). نقش تهی‌دستان شهری و لوطیان و جهال تهران در انقلاب مشروطیت. تحقیقات تاریخ اجتماعی، پژوهشگاه علوم انسانی و مطالعات فرهنگی، 4(2)، 125-150.
سرشار، هما (1381). خاطرات شعبان جعفری. تهران: ناب.
شایگان، داریوش (1371). ایران‌نامه. مجلۀ تحقیقات ایران‌شناسی،10(3)، 407-413.
شهری، جعفر (1369). تاریخ اجتماعی تهران در قرن سیزدهم. جلد دوم، تهران: رسا.
صدقی، حامد؛ صدرقاینی، ابوالفضل؛ زارع درنیانی، عیسی (1391). بررسی تطبیقی آیین جوانمردی در ادب فارسی و عربی. دوفصلنامۀ پژوهش‌های ادبیات تطبیقی، 1(2)، 71-91.
صیادکوه، اکبر؛ نکوئی، رضا (1397). تحلیل روایی داستان کوتاه «داش­آکل» بر اساس نظام­های گفتمانی کنشی و شوشی گرمس. دوفصلنامۀ تخصصی مطالعات داستانی، 5(3)، 239-262.
عظیمی، امیر؛ ابوالحسن تنهایی، حسین؛ آقاجانی مرساء، حسین (1396). بازنمایی گذار مدرنیته در ادبیات معاصر ایران، (مورد مطالعه: گزیدۀ آثار هدایت و فروغ)، مطالعات و تحقیقات اجتماعی در ایران، 6(2)، 351-374.
علی بابایی، غلامرضا (1369). فرهنگ علوم سیاسی. تهران: ویس.
کاظمینی، کاظم (1349). عیاران (با ویژگی­های پهلوانی از تاریخ اجتماعی و قومی ایران). تهران: میهن.
کنعانی، ابراهیم؛ کنعانی، نیره (1396). بررسی جلوه­های آیین قلندری و عیاری در رمان کلیدر. فصلنامه علمی ترویجی مطالعات فرهنگی-اجتماعی خراسان، 12(1)،99-116.
محجوب، محمدجعفر (1371). جوانمردی در ایران اسلامی. ایران‌نامه، 11(1).
مستوفی، عبدالله (1384). شرح زندگانی من یا تاریخ اجتماعی و اداری دورۀ قاجاریه از آقامحمد­خان تا آخر ناصرالدین‌شاه. جلد اول، تهران: زوار.
معتقدی، ربابه (1375). لوطیان و لوطی­گری در دورۀ قاجار. پایان­نامه کارشناسی­ارشد، استاد راهنما: علی‌اصغر مصدق، تهران: دانشگاه شهید بهشتی.
ملک‌المورخین، عبدالحسین (1386). مرآت‌الوقایع مظفری. تصحیح: عبدالحسین نوایی، تهران: میراث مکتوب.
میرصادقی، جمال (1381). جهان داستان (ایران). تهران: اشاره.
نصیری، محمدرضا؛ رحمانیان، داریوش؛ رضوی خراسانی، سید حسین (1394). لوطیان و نقش آنان در آشوب­های اصفهان بین سال­های 1240 تا 1265 ه.ق (برابر با 1824 تا 1849 م.). دوفصلنامۀ پژوهشنامۀ تاریخ­های محلی ایران، 3(2)، 121-98.
نوبخت، محسن (1391). تحلیل نشانه­شناختی داستان کوتاه «داش­آکل». فصلنامه ادب­پژوهی، (22)، 125-154.
هدایت، صادق (1343). سه قطره ­خون. چاپ هفتم، تهران: پرستو.
هینلز، جان (1384). شناخت اساطیر ایران و جهان. ترجمة ژاله آموزگار و احمد تفضلی، چـاپ نهـم، تهران: چشمه.
یوسفی، غلامحسین (1357). دیداری با اهل قلم. جلد دوم، مشهد: دانشگاه فردوسی.
منبع اینترنتی https://shiraz-tourist.com
دوره 18، شماره 1
( بهار و تابستان 1405 )
شهریور 1405
صفحه 25-40

  • تاریخ دریافت 03 آذر 1403
  • تاریخ بازنگری 09 فروردین 1404
  • تاریخ پذیرش 09 خرداد 1405
  • تاریخ انتشار 01 شهریور 1405