دوفصلنامۀ جامعه‌شناسی هنر و ادبیات

دوفصلنامۀ جامعه‌شناسی هنر و ادبیات

بررسی رمان «خانه ادریسیها» با تکیه بر نظریة ساختگرایی لوسین گلدمن

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان
1 دانش‌آموخته دکتری و مدرس دانشگاه،گروه زبان و ادبیات فارسی (محض)، دانشگاه شهرکرد،
2 استادیار، گروه زبان و ادبیات فارسی، دانشگاه پیام نور، تهران، ایران.
10.22059/jsal.2026.381613.666334
چکیده
جامعه‌شناسی فرهنگ و هنر و ادبیات به بررسی تأثیر و تأثّر متقابل هنر و ادبیات از ساختارهای اجتماعی و فرهنگی می‌پردازد. یکی از پیشگامان برجسته در این حوزه، لوسین گلدمن است. او با تأکید بر این نکتهرکه اثر ادبی نه تنها نتیجه خلاقیّت فردی، بلکه بازتابی از جهان‌بینی جمعی و اجتماعی است که نویسنده در آن زندگی می‌کند، نشانه‌هایی کلیدی از ارتباط میان ادبیات و جامعه را مطرح می‌کند. او این رویکرد خود را «ساختارگرایی تکوینی» نامید، که به بررسی چگونگی شکل‌گیری آثار ادبی از طریق تعاملات پیچیده اجتماعی می‌پردازد. بررسی این موضوع به خصوص در آثار نویسندگانی نظیر علیزاده، به ما کمک می‌کند تا تأثیرات اجتماعی و فرهنگی بر ادبیات را به صورت دقیق‌تری مورد تحلیل قرار دهیم. مسئله اصلی در این پژوهش تحلیل چگونگی تأثیر گذاشتن ساختار اجتماعی و شرایط تاریخی بر این رمان و نحوه کنش و انتخاب‌ شخصیت‌هاست و در عین حال پرداختن به این موضوع که چگونه شخصیت‌ها می‌توانند نمایانگر چالش‌های فردی و نهادینه‌شده در بستر اجتماعی خود ‌باشند. پژوهشگران در این مطالعه به این نتیجه رسیده‌اند که رمان «خانه ادریسیها» الگویی از جامعه بزرگ‌تر است که ریشه در تفکر ایدئولوژیک نویسنده دارد. علیزاده به تحلیل انتقادی ایدئولوژی‌هایی نظیر مردسالاری، غرب‌زدگی و شکاف‌های طبقاتی می‌پردازد و نقش این ایدئولوژی‌ها در تأثیرگذاری بر کنش‌های اجتماعی و ادبیات را نشان می‌دهد. پژوهش حاضر بر اهمیت آگاهی و اقدام جمعی برای بهبود شرایط اجتماعی تأکید دارد. از این رو این پژوهش گامی مؤثر در فهم تعاملات پیچیده بین ادبیات و ساختارهای اجتماعی است
کلیدواژه‌ها

عنوان مقاله English

Examining the Novel "The House of the Edrisiha" Based on Lucien Goldmann's Structuralist Theory

نویسندگان English

parvin gholamhoseini 1
hamidreza ghanooni 2
1 Doctoral student and university lecturer, Department of Persian Language and Literature, Shahrekord University
2 Assistant Professor, Department of Persian Language and Literature, Payame Noor University of Tehran, Iran
چکیده English

The sociology of culture, art, and literature examines the mutual influence of art and literature on social and cultural structures. One of the prominent pioneers in this field is Lucien Goldmann. He emphasizes that a literary work is not merely the result of individual creativity but a reflection of the collective and social worldview in which the author lives. He introduced the concept of "genetic structuralism," which explores how literary works are formed through complex social interactions. Investigating this topic, especially in the works of authors such as Alizadeh, helps us analyze the social and cultural influences on literature more precisely. The primary issue in this study is to analyze how social structure and historical conditions impact this novel and the actions and choices of its characters. Additionally, it addresses how characters can represent both individual and institutional challenges within their social context. Researchers in this study have concluded that "The House of Idris" serves as a model of the larger society, rooted in the ideological thinking of the author. Alizadeh critically analyzes ideologies such as patriarchy, Westernization, and class divides, highlighting the role of these ideologies in influencing social actions and literature. He emphasizes the importance of collective awareness and action for improving social conditions and regards this research as a significant step toward understanding the complex interactions between literature and social structures.

کلیدواژه‌ها English

Sociology and literature
Goldman
theory of developmental structuralism
novel
House of Edrangeas
آزادارمکی، تقی (1384). تغییرات اجتماعی در ایران. تهران: اجتماع.
آژند، یعقوب (1373). ادبیات داستانی در ایران و ممالک اسلامی. چاپ اول، تهران:آرمین.
آدورنو، تئودور، ایوتادیه؛ ژ و دیگران (1377). درآمدی بر جامعه‌شناسی ادبیات. ترجمه محمدجعفر پوینده. چاپ اول، تهران: نقش جهان.
انصاری، مسعود (1367 خ؛ 1988 م). دادگاه عدل مردمی.واشینگتن، دی. سی.: ایالات متحده آمریکا.
ارشادی، فرهنگ (1391).کندوکاوی در جامعه‌شناسی ادبیات. تهران: آگه.
بتلاب اکبرآبادی، محسن و مونسان، فرزانه (1395). «کهن‌الگوی زن در آثار غزاله علیزاده». متن‌پژوهی، سال 20، شماره 69، صص 181-204.
پاینده، حسین (1397). نظریه و نقد ادبی (درسنامه‌ای میان‌رشته‌ای). چاپ اول، تهران: سمت.
ترابی، علی‌اکبر (1379). جامعه‌شناسی هنر و ادبیات. چاپ اول، تبریز: فروغ آزادی.
تقی‌زاده، سید حسن (1339). «دو خطابه». مجله یغما، سال سیزدهم، شماره ۸، صص. ۳۵۳۳۶۴.
توماشفسکی، بوریس (1392). نظریة ادبیات (متن‌هایی از فرمالیست‌های روس). ترجمة عاطفه طاهایی، تهران: اختران.
چاو، حسن و دیگران (1395). «تحلیل مقایسه‌ای در رمان سمفونی مردگان و خانة ادریسی‌ها با تأکید بر مضامین اجتماعی». ادبیات پارسی معاصر، سال ششم، شماره اول، صص 156-135.
حیدری گوجانی، احمد و دیگران (1402). «تحلیل عنصر شخصیت در رمان دخیل عشق بر اساس نظریة معنامحور». روایت‌شناسی، سال 7، شماره 13، صص 69-35.
درستی، احمد (1381). شعر سیاسی در دورة پهلوی دوم. تهران: مرکز اسناد انقلاب اسلامی.
زرین‌کوب، عبدالحسین (1378). نقد ادبی. جلد اول، چاپ سوم، تهران: امیرکبیر.
زرافا، میشل (1368). ادبیات داستانی، رمان واقعیت اجتماعی. ترجمه نسرین پروینی، تهران: فروغی.
زیما، پیرو (1377). جامعه‌شناسی رمان از دیدگاه مایان وات، لوکاچ، ماتری، گلدمن، باختین. ترجمه و گردآوری محمدجعفر پوینده، تهران: نقش جهان.
شمیسا، سیروس (1375). انواع ادبی. تهران: فردوسی.
شوقی ضیف، احمد (1382). پژوهش ادبی، سرشت‌ها، شیوه‌ها و متن‌ها و منابع. تهران: علمی و فرهنگی.
صالحی مازندرانی، محمدرضا و دیگران (1400). «واکاوی تطبیقی-اسطوره‌ای رمان‌های خانه ادریسیها از غزاله علیزاده و خانة اشباح از ایزابل آلنده». پژوهش ادبیات معاصر جهان، صص 300-319.
علیزاده، غزاله (1400). خانه ادریسیها. چاپ پنجم، تهران: توس.
عیوضی، محمدرحیم (1380). طبقات اجتماعی و رژیم شاه. تهران: انتشارات مرکز اسناد انقلاب اسلامی.
قلی‌زاده بالدرلو، معصومه (1388). «نقد و تحلیل آثار داستانی غزاله علیزاده (با تأکید بر داستان‌های خانة ادریسیها، شب‌های تهران، دو منظره، بعد از تابستان، جزیره، سوچ)». پایان‌نامه کارشناسی‌ارشد زبان و ادبیات فارسی، دانشگاه تربیت مدرس.
گلدمن، لوسین (1398). جامعه، فرهنگ، ادبیات. ترجمه محمدجعفر پوینده، گزیده‌هایی از نوشته‌های گلدمن، چاپ سوم، تهران: چشمه.
گلدمن، لوسین (1371). جامعه‌شناسی ادبیات، دفاع از جامعه‌شناسی رمان. ترجمه محمدجعفر پوینده، تهران: هوش و ابتکار.
گلیاری، پریسا؛ برزویی، رضا؛ قوامی، بدریه؛ و ادهمی، جمال (1400). «تحلیل رمان درازنای شب بر اساس نظریة ساختارگرایی تکوینی لوسین گلدمن». ادبیات داستانی دانشگاه رازی، دورة دهم، شماره 2، صص 97-77.
مطهری، مرتضی (1373). اسلام و مقتضیات زمان. تهران: سازمان تبلیغات اسلامی.
مکاریک، ایرناریما (1393). دانش‌نامه نظریه‌های ادبی معاصر. ترجمه مهران مهاجر و محمد نبوی، چاپ پنجم، تهران: آگه.
مهرآئین، مصطفی (1386). «شرایط تولید فرهنگ: ریشه‌های ظهور مدرنیسم اسلامی در هند، مصر و ایران». پایان‌نامه دکتری جامعه‌شناسی، دانشگاه تربیت مدرس.
میرصادقی، میمنت (1379). رمان‌های فارسی. چاپ اول، تهران: نیلوفر.
میرعابدینی، حسن (1377). صد سال داستان‌نویسی ایران. چاپ پنجم، تهران: چشمه.
نائینی، محمدحسین (1360). تنبیه الامه و تنزیه المله، یا حکومت از نظر اسلام. به کوشش سید محمود طالقانی، چاپ هفتم، تهران: شرکت سهامی انتشار.
وحدت، فرزین (1395). رویارویی فکری ایران با مدرنیّت. ترجمه مهدی حقیقت‌خواه، چاپ پنجم، تهران: ققنوس.
هاشم‌زهی، نوروز (1386). شرایط اجتماعی و پارادایم‌های روشنفکری در آستانة دو انقلاب ایران: انقلاب مشروطه و انقلاب اسلامی. چاپ اول، تهران: مؤسسه تنظیم و نشر آثار امام خمینی (س)، مؤسسه چاپ و نشر عروج.
Adorno, Theodor, Iotadi, J., et al. (1998). An Introduction to the Sociology of Literature, translated by Mohammad Jafar Pouyandeh, first edition, Tehran, Naghshe Jahan.
Goldman, Lucien (2019). Society, Culture, Literature, translated by Mohammad Jafar Pouyandeh, selections from Goldman’s writings, third edition, Tehran, Cheshmeh.
________ (1992). Sociology of Literature: A Defense of the Sociology of the Novel, translated by Mohammad Jafar Pouyandeh, Tehran, Hoosh and Ebtekār.
Tomashevsky, Boris (2013). Theory of Literature (Texts from Russian Formalists), translated by Atefeh Tahai, Tehran, Akhteran.
Zarafa, Michel (1989). Fictional Literature, the Novel as Social Reality, translated by Nasrin Porvini, Tehran, Foroughi.
دوره 18، شماره 1
( بهار و تابستان 1405 )
شهریور 1405
صفحه 79-88

  • تاریخ دریافت 07 شهریور 1403
  • تاریخ بازنگری 05 فروردین 1404
  • تاریخ پذیرش 16 خرداد 1405
  • تاریخ انتشار 01 شهریور 1405