مطالعه‌ جامعه‌شناختی تقابل دو گفتمان موسیقی گل‌ها و موسیقی انقلاب 1357 ه.ش با رویکرد تحلیل گفتمان لاکلا و موفه

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان

1 موسیقی، هنر و معماری، دانشگاه گیلان، رشت، ایران

2 پژهش هنر، دانشکده پژوهش‌های عالی هنر و کارآفرینی، دانشگاه هنر اصفهان

10.22059/jsal.2025.382061.666337

چکیده

در این پژوهش تلاش شده است با روش تحلیل گفتمان بر مبنای نظریه‌ی لاکلا و موفه بر بستر تاریخیِ اوج و افولِ سیاسی- اجتماعی حکومت پهلوی دوم به بررسی چرایی و چگونگی عینیت‌یافتن یک مفصل‌بندی درون گفتمان موسیقی ایرانی و شکل‌گیری مفصل‌بندی‌های متضاد در تقابل با آن پرداخته شود. در پژوهش حاضر دو مفصل‌بندی موسیقی گل‌ها و موسیقی انقلاب 1357 ه.ش به مثابه مفصل‌بندی‌های متضاد مورد مطالعه قرار گرفته‌اند. مطابق با ادبیات تحلیل گفتمان لاکلا و موفه می‌توان گفت در گفتمان موسیقی ایران با دال مرکزی موسیقی کلاسیک ایرانی، عناصر موسیقایی از جمله گردش‌های نغمگی، فرم، ریتم، متر، برخورد با کلام، مضمون شعر، دینامیک، آگوگیک، بافت و... در هر یک از مفصل‌بندی‌ها ابعاد متفاوتی به خود می‌گیرند. به‌منظور قاعده‌مندی هر چه بیشتر در روند پژوهش و تدقیق نتایج حاصله، نگارندگان به سراغ آثاری در گونه‌ی موسیقایی تصنیف، از دو سوژه‌ی شاخص در دو مفصل‌بندی گل‌ها و انقلاب 1357 ه.ش رفته‌اند. نتیجه‌ی این پژوهش بیان می‌کند از آن‌جا که ظهور و بروز گفتمان‌های فرهنگی- هنری همواره متأثر از وقایع سیاسی و اجتماعی هستند چنانچه دال مرکزیِ تعیین‌شده در گفتمان، انسجام و جایگاه خود را از دست دهد، بنیان‌های آن در مقابل سایر گفتمان‌های معارض، رنگ می‌بازد و به مرور حذف می‌گردد.

کلیدواژه‌ها

عنوان مقاله [English]

A Sociological Study of the Contrast Between the Discourses of Golha Music and the Music of the 1979 Revolution with a Laclau and Mouffe Discourse Analysis Approach

نویسندگان [English]

  • Hossein Khoshchehrehziba 1
  • Simin Azaripour 2
1 Music Department- Facuty of Art and Architecture of Guilan University
2 Faculty of Research Excellence in Art and Entrepreneurship
چکیده [English]

Within the historical context of the rise and fall of the socio-political regime of the second Pahlavi dynasty, to examine the reasons and methods of the realization of an articulation within the discourse of Iranian music and the formation of opposing articulations in contrast to it. In the present study, two articulations, Golha music and the music of the 1979 revolution, have been studied as opposing articulations. According to the literature on Laclau and Mouffe's discourse analysis, it can be said that in the discourse of Iranian music with the central signifier of classical Iranian music, musical elements such as Form, Rhythm, Meter, Orchestration, etc., take on different dimensions in each of the articulations. The articulation of Golha music aimed to present a popular position with an emphasis on modernism, utilizing the Western musical sciences and integrating Iranian and Western instrumentation. The subjects associated with the articulation of Golha music, despite their importance in the development and evolution of classical Iranian music, did not have plans for the unforeseen conditions and situations of society during and after the 1979 revolution, and naturally, they were gradually eliminated because their activities were solely related to a calm and stable environment within society. One of the most prominent revolutionary musical movement during the socio-political events of 1979 in Iran took shape. The main attraction of this movement was the result of the activities of young musicians, utilizing the national-patriotic poems of contemporary poets in line with the Revolutionary goals of society.The result of this research indicates that since the emergence and manifestation of cultural-artistic discourses are always influenced by political and social events, if the central signifier determined in the discourse loses its coherence and position, its foundations will fade in the face of other opposing discourses and will gradually be eliminated.

کلیدواژه‌ها [English]

  • Laclau and Mouffe Discourse Analysis
  • Articulation
  • Golha Music
  • Music of the 1979 Revolut
  • conflict

مراجع

آذرسینا، مهدی. (1395). شعر؟ یا موسیقی؟ (تننای شعر سپید). تهران: سروش.
آقامحسنی، کیوان. (1389). سیاست فرهنگی و موسیقی در دورة پهلوی اول. فصلنامة موسیقی ماهور، 13 (49)، 56- 61.
تجویدی، علی. (1377). موسیقی ایرانی. جلد دوم. تهران: سروش.
تقدمی‌مقدمی، محمد. (1390). نظریة تحلیل گفتمان لاکلا و موف و نقد آن. معرفت فرهنگی ‌اجتماعی، 2 (2)، 92- 93.
خالقی، روح‌الله. (1396). دستور مقدماتی تار و سه‌تار کتاب اول و دوم هنرستان. تهران: مؤسسة فرهنگی - هنری ماهور.
خالقی، روح‌الله. (1381). سرگذشت موسیقی ایران. جلد سوم. تهران: مؤسسة فرهنگی - هنری ماهور.
دهلوی، حسین. (1395). پیوند شعر و موسیقی آوازی. تهران: مؤسسة فرهنگی - هنری ماهور.
ذوالفقاری، محمدرضا؛ رونقی‌نوتاش، مهناز؛ صدیقی، بهرنگ. (1402). تحولات گفتمانی موسیقی: مطالعة تطبیقی عصر مشروطه با موسیقی انقلاب 1357 ه.ش. جامعه‌شناسی فرهنگ و هنر، 5 (5)، 128.
سپنتا، ساسان. (1399). چشم‌انداز موسیقی ایران. تهران: مؤسسة فرهنگی - هنری ماهور.
سراجی، سپهر؛ فاطمی، ساسان. (1400). طبقه‌بندی مجموعه کارگان مرتبط با موسیقی کلاسیک ایرانی بر مبنای گفتمان‌های هویت درون سنت. هنرهای زیبا - هنرهای نمایشی و موسیقی، 26 (4)، 44.
صفوت، داریوش. (1395). هشت گفتار دربارة فلسفة موسیقی. جلد اول. تهران: ارس.
عبدالکریمی، بیژن؛ چوپان، سیران. (1401). گفتمان فرهنگی - سیاسی جمهوری اسلامی ایران در قبال هنر و هنرمند با رویکرد نظریة لاکلا و موفه. جامعه‌پژوهی فرهنگی، پژوهشگاه علوم‌انسانی و مطالعات فرهنگی، 13 (2)، 49- 64.
علیزاده، حسین. (1384). بوسه‌های باران - تصنیف‌های حسین علیزاده. تهران: مؤسسة فرهنگی - هنری ماهور.
فاضلی، نعمت‌الله؛ سروی، حسین. (1389). بررسی گفتمان‌های تجددگرا و نوسنت‌گرای موسیقی در ایران معاصر (1285- 1385). فصلنامة علوم اجتماعی، (63)، 244- 292.
فاطمی، ساسان. (1392). پیدایش موسیقی مردم‌پسند در ایران (تأملی بر مفاهیم کلاسیک، مردمی، مردم‌پسند). تهران: مؤسسة فرهنگی - هنری ماهور.
فاطمی، ساسان. (1395). سیر نفوذ موسیقی غربی به ایران در عصر قاجار. فصلنامة موسیقی ماهور، 18 (72)، 81.
فخرالدینی، فرهاد. (1394). فرم و آفرینش در موسیقی ایران. تهران: معین.
لاکلائو، ارنستو؛ و موفه، شانتال. (1392). هژمونی و استراتژی سوسیالیستی: به‌سوی سیاست دموکراتیک رادیکال. ترجمة محمد رضایی. تهران: نشر ثالث.
مختاری، مهدی؛ آزاده‌فر، محمدرضا. (1400). سنتز رویارویی سنت و تجدد در موسیقی کلاسیک ایران (مورد مطالعه گروه چاووش). تحقیقات فرهنگی ایران، 14 (4)، 89.
مک دانل، دایان. (1380). مقدمه‌ای بر نظریه‌های گفتمان. ترجمة حسینعلی نوذری. تهران: فرهنگ گفتمان.
مهرانی، حسین. (1389). کتاب سرایش. جلد اول. تهران: مؤلف.
وزیری، علی‌نقی. (1400). تئوری موسیقی. تهران: صفی علیشاه.
وزیری، علی‌نقی. (1399). دستور جدید تار کتاب اول برای دوره کامل متوسطه موسیقی. تهران: مؤسسة فرهنگی - هنری ماهور.
یورگنسن، ماریان؛ و فیلیپس، لوئیز. (1389). نظریه و روش در تحلیل گفتمان. ترجمة هادی جلیلی. تهران: نشر نی.
Abdolkarimi, B., & Choupan, S. (2022). The cultural-political discourse of the Islamic Republic of Iran toward art and artists: A Laclau-Mouffe approach. Institute for Humanities and Cultural Studies, 13(2), 49–64. [In Persian]
Aghamohseni, K. (2010). Cultural policy and music during the first Pahlavi era. Mahoor Music Quarterly, 13(49), 56–61. [In Persian]
Alizadeh, H. (2005). Kisses of rain: The songs of Hossein Alizadeh. Tehran: Mahoor Institute of Culture and Art. [In Persian]
Anttonen, s. (2017). Discourses of Authenticity in Popular Music Cultures Through Three Case Studies [Doctoral dissertation, The University of Eastern Finland]. Joensuu.
Azarsina, M. (2016). Poetry? Or music? (The solitude of free verse). Tehran: Soroush.[In Persian]
Dehlavi, H. (2016). The connection between poetry and vocal music. Tehran: Mahoor Institute of Culture and Art. [In Persian]
Fakhreddini, F. (2015). Form and creation in Iranian music. Tehran: Moein. [In Persian]
Fatemi, S. (2013). The emergence of popular music in Iran: Reflections on classical, folk, and pop concepts. Tehran: Mahoor Institute of Culture and Art. [In Persian]
Fatemi, S. (2016). The penetration of Western music into Iran during the Qajar era. Mahoor Music Quarterly, 18(72), 81. [In Persian]
Fazeli, N., & Sarvi, H. (2010). An analysis of modernist and neo-traditionalist discourses in contemporary Iranian music (1906–2006). Social Sciences Quarterly, (63), 244–292. [In Persian]
Jordhus-Lier, A. (2021). Using discourse analysis to understand professional music teacher identity. Nordic Research in Music Education, 2(1), 187-210
Jorgensen, M., & Phillips, L. (2010). Discourse analysis as theory and method (H. Jalili, Trans.). Tehran: Nashr-e Ney. [In Persian]
Khaleghi, R. (2017). Elementary method for Tar and Setar: Books I & II. Tehran: Mahoor Institute of Culture and Art. [In Persian]
Khaleghi, R. (2002). The story of Iranian music (Vol. 3). Tehran: Mahoor Institute of Culture and Art. [In Persian]
Laclau, E., & Mouffe, C. (2013). Hegemony and socialist strategy: Towards a radical democratic politics (M. Rezaei, Trans.). Tehran: Nashr-e Sales. [In Persian]
McDonnell, D. (2001). An introduction to discourse theories (H. Nozari, Trans.). Tehran: Farhang-e Gofteman. [In Persian]
Mehrani, H. (2010). Ketab-e Sarayesh (Book of Composition) (Vol. 1). Tehran: Self-published. [In Persian]
Mokhtari, M., & Azadehfar, M. R. (2021). Synthesizing tradition and modernity in Iranian classical music: The case of the Chavosh group. Iranian Cultural Studies, 14(4), 89. [In Persian]
Safvat, D. (2016). Eight essays on the philosophy of music (Vol. 1). Tehran: Aras. [In Persian]
Sepanta, S. (2020). Perspectives on Iranian music. Tehran: Mahoor Institute of Culture and Art. [In Persian]
Seraji, S., & Fatemi, S. (2021). Classification of the Iranian classical music repertoire based on identity discourses within tradition. Fine Arts – Performing Arts and Music, 26(4), 44. [In Persian]
Taghaddomi-Moghaddami, M. (2011). Laclau and Mouffe’s discourse theory and its critique. Ma’refat-e Farhangi-Ejtemaei, 2(2), 92–93. [In Persian]
Tajvidi, A. (1998). Iranian music (Vol. 2). Tehran: Soroush. [In Persian]
Vaziri, A. (2021). Music theory. Tehran: Safi Alishah. [In Persian]
Vaziri, A. (2020). New Tar method: Book I for the complete intermediate course in music. Tehran: Mahoor Institute of Culture and Art. [In Persian]
Zolfaghari, M. R., Ronaghi-Notash, M., & Sedighi, B. (2023). Discursive transformations in music: A comparative study of the Constitutional era and the 1979 Revolution. Sociology of Culture and Art, 5(5), 128. [In Persian]
مراجع صوتی
تجویدی، علی و ارکستر گل‌ها (بی‌تا)، گریه شوق، تهران: برنامه 23 گل‌های تازه.
تجویدی، علی و ارکستر گل‌ها (بی‌تا)، مرا عاشقی شیدا، تهران: برنامه 190 یک شاخه گل.
علیزاده، حسین و گروه شیدا (1357)، چاووش 3، تهران: کانون فرهنگی و هنری چاووش.
علیزاده، حسین و گروه‌های شیدا و عارف (1359)، چاووش 7، تهران: کانون فرهنگی و هنری چاووش.
Alizadeh, H., & Sheyda Ensemble. (1978). Chavosh 3 [Album]. Tehran: Chavosh Cultural and Artistic Center. [In Persian]
Alizadeh, H., Sheyda Ensemble, & Aref Ensemble. (1980). Chavosh 7 [Album]. Tehran: Chavosh Cultural and Artistic Center. [In Persian]
Tajvidi, A., & Golha Orchestra. (n.d.). Gerye-ye shough [Tears of joy] [Radio broadcast, Golha-ye Tazeh, Program No. 23]. Tehran: National Radio of Iran. [In Persian]
Tajvidi, A., & Golha Orchestra. (n.d.). Mara asheghi sheyda [I am a devoted lover] [Radio broadcast, Yek Shakheh Gol, Program No. 190]. Tehran: National Radio of Iran. [In Persian]
جامعه شناسی هنر و ادبیات
دوره 17، شماره 2
پاییز و زمستان 1404
خرداد 1405
صفحه 183-199

فایل ها

هم رسانی

ارجاع به این مقاله

آمار