دوفصلنامۀ جامعه‌شناسی هنر و ادبیات

دوفصلنامۀ جامعه‌شناسی هنر و ادبیات

کشمکش های گفتمانی رئالیسم و ایده آلیسم در نقاشی ایران معاصر: طرح رویکردی برای مطالعه تاریخ اجتماعی هنر ایران

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسنده
محمدرضا مریدی
عضو هیئت علمی دانشگاه هنر. تهران
10.22059/jsal.2017.62255
چکیده
برای نگارش تاریخ هنر معاصر نمی­توان به زندگی­نامه­نگاری هنرمندان و تاریخ­نگاری رویدادهای هنر و مطالعة نوع‌شناسانه و سبک‌شناسانة آثار هنری اکتفا کرد، بلکه باید پرسید چگونه تاریخِ رویدادها شکل می­گیرد و سبک­ها پدید می­آیند؟ چگونه نظام­های قدرت فراز و فرود جریان­های هنری را جهت می‌دهند؟ در مقالة حاضر این پرسش دنبال می­‌شود که تقابل ایدئالیسم صاحبان قدرت و رئالیسم حاشیه­نشینان قدرت به‌عنوان تقابل ساختاری به سبک­ها و جریان­های هنری ایران شکل داده­اند؟ البته منظور از رئالیسم بازنمایی واقع‌نمایانه و طبیعت­نمایانه و تقلیل آن به سبک­های محدود در تاریخ هنر نیست، بلکه منظور مواجهة تجربی و عملی با جهان است؛ از همین رو در رویارویی با ایدئالیسم قرار دارد که مواجهة استعلایی و نمادی با جهان است. در این مقاله برای مطالعة فراز و فرود جریان­های هنری ایران به مطالعة ظهور و گسترش طبقة متوسط و کشمکش‌های طبقة متوسط جدید و قدیم و هژمونیک شدن ارزش­های این طبقات در تاریخ تحولات اجتماعی پرداخته شد. در نهایت پنج دورة پرفرازونشیب تحت عنوان شکل‌گیری رئالیسم در دوران مشروطه، افول رئالیسم در برابر ایدئالیسم تاریخ­گرا و اصالت­گرای پهلوی، حیات کوتاه رئالیسم انقلابی، افول رئالیسم در برابر ایدئالیسم مذهبی پس از انقلاب و بازگشت دوبارة رئالیسم انتقادی مورد مطالعه قرار گرفت.
کلیدواژه‌ها
هنر ایران معاصر
نقاشی ایران
رئالیسم
ایدئالیسم
تحلیل گفتمان

عنوان مقاله English

discourse conflict between Realism and Idealism in Iranian Contemporary Painting

نویسنده English

Mohammad Reza Moridi
Assistant professor, University of Art, Tehran
چکیده English

برای نگارش تاریخ هنر معاصر نمی توان به زندگی نامه نگاری هنرمندان و تاریخ نگاری رویدادهای هنر و مطالعه نوع‌شناسانه و سبک‌شناسانه آثار هنری اکتفا کرد؛ بلکه باید پرسید چگونه تاریخِ رویدادها شکل می گیرد و سبک ها پدید می آیند؟ چگونه نظام های قدرت فراز و فرود جریان های هنری را جهت می دهند؟
در مقاله حاضر این پرسش دنبال می گردد که تقابل ایده آلیسم صاحبان قدرت و رئالیسم حاشیه نشینان قدرت به عنوان تقابل ساختاری به سبک ها و جریان های هنری ایران شکل داده اند؟ البته منظور از رئالیسم بازنمایی واقع‌نمایانه و طبیعت نمایانه و تقلیل آن به سبک های محدود در تاریخ هنر نیست بلکه منظور مواجهه تجربی و عملی با جهان است؛ از همین رو در رویارویی با ایده آلیسم قرار دارد که مواجه استعلایی و نمادی با جهان است. در این مقاله برای مطالعه فراز و فرود جریان های هنری ایران به مطالعه ظهور و گسترش طبقه متوسط و کشمکش‌های طبقه متوسط جدید و قدیم و هژمونیک شدن ارزش های این طبقات در تاریخ تحولات اجتماعی پرداخته شد. در نهایت پنج دوره پر فراز و نشیب تحت عنوان شکل‌گیری رئالیسم در دوران مشروطه، افول رئالیسم در برابر ایده آلیسم تاریخ گرا و اصالت گرای پهلوی، حیات کوتاه رئالیسم انقلابی، افول رئالیسم در برابر ایده‌آلیسم مذهبی پس از انقلاب و بازگشت دوباره رئالیسم انتقادی مورد مطالعه قرار گرفت.

کلیدواژه‌ها English

"هنر معاصر ایران"
"نقاشی ایران"
"رئالیسم"
"ایده آلیسم"
"تحلیل گفتمان"
تصویر 1: اثر محمود اولیا؛ دو پسر گدا؛ برگرفته از وبگاه محمود اولیا؛ دسترسی در نشانی:
http://master-mahmood-olia.net/contact-us.php
تصویر 2: اثر  اسماعیل آشتیانی؛ قهوه‌خانه، دسترسی در نشانی:
http://www.beytoote.com/art/artist/master-painter-ashtiani.html
تصویر 3: اثر علی اصغر پتگر؛ برگرفته از وبگاه علی‌اصغر پتگر؛ دسترسی در نشانی:
http://a-petgar.com/fa_IR/Pages/Gallery/%D8%A2%D8%AB%D8%A7%D8%B1
تصویر 4: شهاب موسوی‌زاده؛ اعتصاب کارگران راه‌آهن؛ 1355؛ از وبگاه هنرمند؛ دسترسی در نشانی:
http://www.mousavizadeh.net/picture.php?/63/category/3
تصویر 5: اثر هانیبال الخاص؛ 1357؛ از وبگاه هنرمند؛ دسترسی در نشانی:
http://www.hannibal-alkhas.org/
تصویر 6: اثر کاظم چلیپا؛ 17 شهریور؛ از کتاب ده سال با نقاشان انقلاب اسلامی؛ صفحة 177
تصویر 7: اثر عبدالحمید قدیریان؛ امدادهای غیبی؛ 1362؛ از کتاب ردپای نور: مروری بر آثار منتخب نقاشی و گرافیک دفاع مقدس: صفحة 93
تصویر 8: اثر مرتضی کاتوزیان، نگاهی به ابیانه؛ 1365؛ ؛ اثر ارائه‌شده در نمایشگاه موزة هنرهای معاصر در 1369؛ دسترسی در نشانی:
 http://www.mortezakatouzian.com/gallery/files/amoodi/d37.htm
تصویر 9: اثر ثمیلا امیرابراهیمی، پل‌های بزرگراه؛ 1374؛ مجموعه‌آثار گالری ماه؛ دسترسی در نشانی:
http://www.mahartgallery.com/fa/?id=collectiondetail&num=2070
تصویر 10: اثر داریوش قره‌زاد، «بدون عنوان»، 1386؛ اثر ارائه‌شده در حراج ساتبیز؛ دسترسی در نشانی:
http://artsalesindex.artinfo.com/auctions/Daryush-Gharazad-3528274/Untitled-2007
تصویر 11: اثر احمد مرشدلو، بدون عنوان، 1387؛ اثر احمد مرشدلو؛ برگرفته از مجموعة ساعتچی؛ دسترسی در نشانی:
http://www.saatchigallery.com/artists/artpages/ahmad_morshedloo_untitled_180_380.htm
تصویر 12: اثر معصومه مظفری، میز، 1388؛ برگرفته از نشانی:
http://eapgroup.com/wp-content/uploads/2014/01/MozaffariM2010Table-lr.jpg
دوفصلنامۀ جامعه‌شناسی هنر و ادبیات
دوره 8، شماره 2
اسفند 1395
صفحه 81-112

  • تاریخ دریافت 18 آذر 1395
  • تاریخ بازنگری 11 خرداد 1396
  • تاریخ پذیرش 18 تیر 1396
  • تاریخ انتشار 01 اسفند 1395