دانشکده علوم اجتماعی دانشگاه تهرانجامعه شناسی هنر و ادبیات2538-504617120250922Seyed Morteza Avini: The Subject of islamic Revolutionary Artسید مرتضی آوینی؛ سوژه هنر انقلاب72310411410.22059/jsal.2025.376470.666313FAاُرُدبراری پارکیدانشکده علوم اجتماعی.دانشگاه تهران.ایرانساراشریعتیعضو هیئت علمی دانشکده علوم اجتماعی دانشگاه تهرانJournal Article20240513Kamran Avini, Seyyed Morteza Avini:The Master Martyr of Penmen (Seyed Shahidan Ahl Qalam) <br />This passage depicts the personal journey of an individual who transformed alongside the external world, embracing each change to its fullest extent. Avini's three distinct phases in life, each manifested through his writings and visual productions, left a profound impact, shaping or reflecting a segment of Iran's contemporary socio-political and cultural landscape.<br />This article aims to shed light on the conflicts that such individuals carry within themselves by examining Avini's three distinct phases of life and their interwoven nature.It is important to note that these conflicts are not merely personal but rather reflect the collective experience of our society. We strive to perceive Avini not through the prevailing official lens nor through a hostile, context-detached perspective, but rather in a phenomenological manner with empathetic detachment. <br />The construction of the Avini subject and the process that led to its formation, the historical emergence of the subject, and the manifestation of the conceptual/practical function in social life are all aspects that phenomenological analysis transforms from an "in-itself" to a "for-itself," setting aside the atomized and unconnected approach and highlighting the fundamental role of the relationship between elements within a system in the "discovery" of who the subjects are. However, what makes Avini's case particularly intriguing is his subjectness after his absence. This entails understanding the mechanism that elevated him to a position in his posthumous existence that he did not occupy during his lifetime. We can inquire into the mechanism that governs the political sovereignty of subjects, both living and dead, and maintains them under its authority. And if we take a step further, can we, through an examination of Avini's life and works, formulate the process of his transformation from an individual into the subject of revolutionary art?کامران آوینی، سید مرتضی آوینی، سید شهیدان اهل قلم. روند حرکت شخصیتی را نشان میدهد که با «هر آن که جز خود» آغاز و با «روایت فتح» ادامه و در بیست فروردین 1372 به هنرمند معیار انقلاب تبدیل شد. حیات آوینی همواره ظهوریافته با مکتوبات و مستندهای بصری بوده و تاثیرات برآمده از آن آثار نمایانگر شیوهای از ظهور امر اجتماعی/سیاسی در ایران معاصر است. <br />چگونگی ساخت سوژه آوینی و فرایندی که به ساخت این سوژه میانجامد آشکارگی عملکرد مفهومی/عملی حکشده در زیست اجتماعیست که تحلیل پدیدارشناسانه آن را از یک امر «درخود» به «برای خود» بدل میسازد تا بدین طریق پیوند زنده هر سوژه با تاریخ پدیداریاش را آشکار و نقش بنیادین ارتباط میان عناصر منظومهگون را در «کشف» کیستی سوژهها برجسته سازد. اما آن چه در این میان مسئله آوینی را قابل مطالعه می کند سوژه وارگی او پس از فقدان است و این یعنی فهم ساز و کاری که پس از شهادت سوژه آوینی را در ساز و کار حوزه عمومی چنان برجسته ساخت که در ایام حیات آگاهانه سعی به فاصلهگیری از آن داشت تا جایی که مجموعه روایت فتح فاقد تیتراژی که نام او در آن درج شود بود.بدین ترتیب میتوان از فرایندی پرسید که در آن «قدرت»سوژهها را تولید و تحت اقتدار خود حفظ میکند و اگر قدمی به پیش برداریم میتوان به میانجی بررسی زیست/آثار آوینی فرایند تبدیل او از یک «فرد» به «سوژه»ی هنر انقلاب را صورتبندی کرد.https://jsal.ut.ac.ir/article_104114_8414fee69823ab58a2e457ab74fed5e1.pdfدانشکده علوم اجتماعی دانشگاه تهرانجامعه شناسی هنر و ادبیات2538-504617120250922Critical Multi-modal discourse analysis in Iranian contemporary painting (case study: Transformation collection by Mahmood Sabzi)تحلیل انتقادی گفتمان چند وجهی در نقاشی معاصر ایران (نمونه مورد مطالعه: مجموعه دگردیسی اثر محمود سبزی)254510411510.22059/jsal.2025.379974.666328FAاعظمحکیم سلمانیعضو هیأت علمی، گروه آموزش هنر، دانشگاه فرهنگیان، صندوق پستی: 14665-889، تهران، ایران.0000-0002-2619-9009Journal Article20240802Contemporary art analysis has shifted from focusing on the artwork as a unique object to interpreting and explaining the context of production, presentation, and reception of artworks. In this way, revealing the process has been overcome the mere analysis of works. Considering the used linguistic mode in the creation and presentation of the work, can reveal part of this process in reading it. Linguistic layers are combined with visual layers in different periods of art history for various reasons. However, today these fusions have organized a different order of discursive order compared to the past and forms a new structure. The study of the relationship between two-modal linguistic and visual discourses, as well as their connection to social and cultural contexts, will illustrate how these elements are articulated.<br />This article aims to explore the relationship between written language in contemporary Iranian painting and social practice, addressing the question: what factors underpin the connection between language use and social practice? The use of language in contemporary Iranian art encompasses a wide spectrum from a conceptual tool to an object as a cultural sign. Describing the appearance of mods in the case study from the perspective of critical analysis of this type of discourse, the structure of texts is interpreted East/West conflict. And the ideological elements of contextual knowledge used in creating and presenting the works were explained given identity defaults. And the effects of this type of hybrid discourse have led to preservation, reproduction and homogenization rather than transform pre-existing relationships creatively.تحلیل معاصر هنری به جای تمرکز بر اثر به عنوان یک شئ منحصر به فرد، به سمت تفسیر و تبین فضاهای تولید، ارائه و دریافت آثار سوق پیدا کرده است؛ به این ترتیب نمایان ساختن فرآیند بر تحلیل صرف آثار غلبه یافته است. درنظر گرفتن وجه زبانی به کار رفته در خلق و ارائه اثر در خوانش آن، میتواند بخشی از این پروسه را آشکار سازد. لایههای زبانی در دورههای مختلف تاریخ هنر و به علتهای گوناگون با لایههای تصویری همنشین شدهاند؛ اما امروزه این آمیختگیها نظم گفتمانی متفاوتی نسبت به گذشته را سامان بخشیده و ساختاربندی تازهای را شکل میدهد. مطالعه ارتباط گفتمانهای دو وجهی زبانی و تصویری با یکدیگر و با بافت اجتماعی و فرهنگیشان، چگونگی صورتبندی آن را نشان خواهد داد. مقاله با هدف واکاوی ارتباط میان زبان نوشتاری در نقاشی معاصر ایران و عمل اجتماعی به این سوال پاسخ می دهد که: پیوند میان کاربرد زبان و پرکتیس اجتماعی در چه عواملی نهفته است؟ استفاده از وجه زبانی در هنر معاصر ایران طیف گسترهای از ابزاری مفهومی تا ابژهای به مثابه نشانه فرهنگی را شامل میشود. با توصیف ظاهر وجهها در نمونه مورد مطالعه از منظر تحلیل انتقادی این نوع از گفتمان، جان مایه آثار تقابل شرق/غرب تفسیر شده و عناصر ایدئولوژیک دانش زمینهای به کار رفته در خلق و ارائه آثار، پیش فرضهای هویتی داده شده تبیین شد. و تأثیرات این نوع از گفتمان آمیخته بیش از آنکه خلاقانه روابط از پیش موجود را دگرگون سازد، به حفظ، تکثیر و همگن سازی منجر شده است.https://jsal.ut.ac.ir/article_104115_fa09c4496d213009655a52dd59549936.pdfدانشکده علوم اجتماعی دانشگاه تهرانجامعه شناسی هنر و ادبیات2538-504617120250922Mute witnesses of historyشاهدانِ خاموشِ تاریخ - گردش ادبیات در حجرههای مذهبی کردستان-476510411610.22059/jsal.2025.390276.666361FAمبینرحیمیگروه جامعه شناسی، دانشکده علوم اجتماعی، دانشگاه تهرانتقیآزاد ارمکیگروه جامعه شناسی، دانشکده علوم اجتماعی، دانشگاه تهرانJournal Article20250210The shadow of politics has always weighed heavily on literature in Kurdistan, in such a way that addressing the inner world of literary creations has been neglected. The issue of the present research is based on a two-sided criticism of the way of thinking about literature and its relationship to history and politics. Looking at literature from the perspective of a representative regime, national or class, is one of these shadows; and relegating nineteenth-century classical literature to the romantic and pre-political realm is another. The aim of the research is to reject these “purely” political shadows and address meta politics that classical literature practice in relation to history. Benjamin, Thompson and Rancière, at the intersection of history and literature, provide us with a constellation of concepts to abandon the representative view of literature and its reflexive relationship to history. Based on the immanently historiography of "mentalities", we approached classical literature (a poetic correspondence) on two levels. On the first level, we followed the traces of a common sense that ultimately crystallizes in the form of literature in religious chambers, and on the second level, we reread the poetic historicity engraved in the heart of this literature. The concern of this literature is not only non-political, but as a mute and underground tradition; an aesthetic and romantic moment, it has always been a place of speech for the demand for liberation after itself.سایهی سیاست، همواره بر ادبیات در کُردستان سنگینی میکند، بهگونهای که پرداختن به جهان درونیِ آفرینش-های ادبی، مغفول ماندهاست. مسالهی پژوهشِ حاضر مبنی بر یک انتقاد دو سویه، به نحوهی اندیشیدن، پیرامون ادبیات و نسبتِ آن با تاریخ و سیاست تنظیم شدهاست. نگریستن به ادبیات از منظر رژیمِ بازنمودی، ملیتی یا طبقاتی، یکی از این سایهها است؛ و پس راندن ادبیات کلاسیکِ قرن نوزدهمی به ساحتِ رمانتیک و پیشاسیاسی، سایهی دیگری از آن. هدفِ پژوهش، پس زدنِ این سایههای «صرفاً» سیاسی، و پرداختن به سیاستِ خوداندیشی است که ادبیاتِ کلاسیک، در نسبتِ با تاریخ إعمال میکند. بنیامین، تامپسون و رانسیر در تقاطعِ تاریخ و ادبیات، منظومهای از مفاهیم را در اختیار ما قرار میدهند تا نگاهِ بازنمودی به ادبیات و نسبتِ انعکاسیاش با تاریخ را کنار بگذاریم. بر مبنای تاریخنگاریِ درونماندگارِ «ذهنیتها» در دو سطح به ادبیاتِ کلاسیک (مکاتبهای شاعرانه) پرداختیم. در سطح اول، ردپای حسِ مشترکی را دنبال کردیم که در حجرههای دینی نهایتاً در قالب ادبیات متبلور میشود، در سطح دوم هم تاریخیتِ شاعرانهی حکشده در دل این ادبیات را بازخوانی نمودیم. دغدغهی این ادبیات نهتنها غیرسیاسی نیست، بلکه بهمثابه سنتی خاموش و زیرزمینی؛ لحظهای استتیکی و رمانتیسیستی، همواره مکانی گفتاری، برای خواستِ رهاییِ پس از خود بودهاست.https://jsal.ut.ac.ir/article_104116_bffb6db1b0c8a360120556a5ecd440c2.pdfدانشکده علوم اجتماعی دانشگاه تهرانجامعه شناسی هنر و ادبیات2538-504617120250922Sociological analysis of the Sufis’ traditions in the Tazkira al-Awliya of Attarواکاوی جامعهشناختی روایات صوفیان در تذکرة الاولیاء عطار678210411710.22059/jsal.2025.368475.666287FAحکیمهدانشوردانشگاه فرهنگیان. تهران. ایرانJournal Article20231121Sociology of literature is the scientific study of the content of literary work and its nature in connection with other aspects of social life . Tazkira al-Awliya is one of the great works of Persian prose which is a description of stories from the lives<br />of historical personalities of the Sufi’s Sheikhs, which can reflect the cultural and social tendencies of the author's time. The period in which Attar lived, although it was called the flourishing period of science and literature, but due to various factors, such as numerous incidents, conflicts, poverty, religious prejudices, successive attacks on Neishabur, and the corruption of rulers, turned into one of the most difficult and dangerous historical periods. With progressing in the Tazkira al-Awliya and the traditions of Sheikhs and their image that has been represented, the political, economical, and social conditions of the Attar’s time have emerged.In fact, the image that he paints of the Sheikhs of Sufiya is the opposite of the corruption, suffocation and corruption that prevailed in the society of Attar's time.. This research investigates this influence in a library-style manner and with a descriptive-analytical research method in order to address both the messages and consequences of these works as well as their effectiveness and influence on each other in the social media of that era.جامعه شناسی ادبیات، مطالعة علمی محتـوای اثـر ادبـی و ماهیت آن در پیوند با دیگر جنبههای زندگی اجتمـاعی اسـت. تذکرةالاولیا یکی از آثار بزرگ نثر فارسی است که روایات صوفیان یا شرح داستانهایی از زندگی شخصیتهای تاریخی مشایخ صوفیه است که میتواند بازتابی از گرایشهای فرهنگی، اجتماعی زمان نویسنده را نشان دهد. دورهای که عطار در آن میزیست هرچند دوران شکوفایی علم و ادب نام گرفت اما به سبب عوامل گوناگون ازجمله، کثرت حوادث، درگیریها، فقر، تعصبات مذهبی، حملات پیاپی به نیشابور و فساد سلاطین به یکی از دشوارترین و جانگدازترین دوران تاریخی مبدل شد. با سیر در تذکرة الاولیاء و در روایات مشایخ و تصویری که از آنها ارائه شده است، شرایط سیاسی، افتصادی و اجتماعی زمان عطار مجال ظهور یافتهاند، درواقع تصویری که او از مشایخ صوفیه ترسیم میکند، نقطه مقابل تباهیها و اختناق و فساد حاکم بر اجتماع روزگار عطار است. این پژوهش به شیوۀ کتابخانهای و با روش پژوهش توصیفی - تحلیلی به بررسی این تآثیر میپردازد تا به پیامها و پیامدهای این آثار و هم تأثیرپذیری و تأثیرگذاری آنها بر یکدیگر در فضای اجتماعی آن دوران پرداخته شود.https://jsal.ut.ac.ir/article_104117_e5e25fc91abc8534f9b7144b210cb0d2.pdfدانشکده علوم اجتماعی دانشگاه تهرانجامعه شناسی هنر و ادبیات2538-504617120250823comparison between the main character of the novel "Boof-e Koor" with the Iranian mystic described in Gobineau's worksمقابلۀ شخصیت اصلی رمان بوف کور با عارف ایرانیِ وصفشده در آثار گوبینو839510411810.22059/jsal.2024.357008.666231FAعلیمظفریدانشجوی دکتری جامعهناسی سیاسی دانشگاه شیراز0009-0006-4503-3254منصورطبیعیاستاد دانشگاه شیرازJournal Article20230322In the story of "Boof-e Koor", we more or less witness the presence of mystical elements; A presence that is sometimes implicit and hidden and sometimes obvious. In this article, we have tried, first, to provide evidence to show the narrator's tendency towards mysticism, and then to highlight the differences between the classical Iranian mystic and the mystic described by Sadegh Hedayat in the Boof-e Koor. After this, we have shown that Hedayat deliberately and consciously used an unfamiliar model to draw the face of the mystics; The pattern we see in the works of Gobineau, a French thinker and orientalist. Finally, based on the previous steps, we have reached a new explanation about the relationship between the first and second parts of the story and we have opened a new way in the interpretation ofBoof-e Koor: we have shown that Sadegh Hedayat, by writing Boof-e Koor, sought to criticize a character who is fond of mysticism, and the mystic narrator of the story should not be He took one with guidance. It is necessary to say that in this research we have used comparative analysis and we have looked for similarities at the level of themes and components that make up the character.در داستان « بوف کور»، کمابیش شاهدِ حضور مایههای عرفانی هستیم؛ حضوری که گاه تلویحی و نهان است و گاه آشکار و عیان. در این مقاله کوشش کردهایم نخست،در تأیید گرایش راوی داستان به عرفان شواهدی عرضه داریم و سپس تفاوتهایِ عارف کلاسیک ایرانی را با عارفی که صادق هدایت در بوف کور توصیف کرده، برجسته کنیم. بعد از این، نشان دادهایم که هدایت عامدانه و آگاهانه از الگویی ناآشنا برای ترسیم چهرۀ اهل عرفان استفاده کرده است؛ الگویی که آن را در آثار گوبینو، متفکر و مستشرق فرانسوی، مشاهده میکنیم. درنهایت، بر مبنای گامهای پیشین به توضیحی تازه دربارۀ ارتباط بخش اول و دوم داستان رسیدهایم و راهی نو در تفسیر بوف کور گشودهایم: نمایان ساختهایم که صادق هدایت با نوشتن بوف کور به دنبال نقدِ شخصیتِ دلبسته به عرفان بوده است و راویِ عارفِ داستان را نباید با هدایت یکی گرفت. لازم است که بگوییم در این تحقیق از تحلیل مقایسهای بهره بردهایم و شباهتها را در سطح تمها و مؤلفههای برسازنده پرسوناژ جستجو کردهایم.https://jsal.ut.ac.ir/article_104118_2935af73148affe56afc986d51f5590f.pdfدانشکده علوم اجتماعی دانشگاه تهرانجامعه شناسی هنر و ادبیات2538-504617120250922Analysis of the presence of Harun al-Rashid in Persian literature
From the perspective of sociological criticism of literature
(based on Henry Zalamansky's theory)تحلیل حضور هارونالرشید در ادب فارسی از منظر نقد جامعهشناختی ادبیات (با تکیه بر نظریة هنری زالامانسکی)9711310412010.22059/jsal.2024.361773.666252FAاحساناجودی جعفریدانشجوی دکترا، گروه زبان و ادبیات فارسی، دانشکدۀ علوم انسانی، دانشگاه آزاد اسلامی واحد ورامین- پیشوا، ایران.مرجانعلی اکبرزاده زهتاباستادیار گروه زبان و ادبیات فارسی، دانشکدۀ علوم انسانی، دانشگاه آزاد اسلامی واحد ورامین- پیشوا، ایران.اشرفچگینیاستادیار گروه زبان و ادبیات فارسی، دانشکدۀ علوم انسانی، دانشگاه آزاد اسلامی واحد ورامین- پیشوا، ایران.Journal Article20230705Abstract<br />The present article is written in a descriptive-analytical way based on the theory of sociology of contents by "Hanri Zalamanski" and it reflects the character of Haroon al-Rashid - as one of the prominent caliphs of the Abbasid period - in the texts of Persian poetry and prose. The main issue of this research is the sociological analysis of anecdotes from Persian literary texts in which Harun al-Rashid is discussed or she is considered the main character. The important question is that; Based on the content theory of Henry Zalamanski, how can the impact of the social and political situation be addressed on the stories of Harun Al-Rashid and enumerate its most important features? The hypothesis is that according to this theory, all literary works, including the stories of Harun al-Rashid, were influenced by the society and politics of their time, and this can be achieved from their content. The importance of this research is due to the period of Harun al-Rashid as the Abbasid Golden Age and also the scientific value of Zalamanski's theory in the sociology of literature. By examining some stories of Beyhaqi, Attar, Nizami, Saadi and others, we can say; According to the historical reality of Haroun al-Rashid and his dual personality, who was a fun-loving, cruel, ambitious and, of course, literate and knowledgeable person, he is magnificent, solid and powerful in the collective unconscious of Iranians, and he is depicted in the stories with these multiple aspects. Also, sometimes the fear of the ruling power (even after Haroun) did not give permission to show her reality to writers.مقالۀ حاضر به شیوۀ توصیفی- تحلیلی بر اساس نظریۀ جامعهشناسی محتواها از «هنری زالامانسکی» نگاشته شده و به بازتاب شخصیت هارونالرشید- به عنوان یکی از خلفای برجستۀ دورۀ عباسی-در متون نظم و نثر فارسی پرداخته است. مسالۀ اصلی این پژوهش تحلیل جامعهشناختی ِحکایتهایی از متون ادب فارسی است که در آنها به هارونالرشید پرداخته شده یا او شخصیت اول آنها به شمار میرود. پرسش مهم آن است که؛ بر اساس نظریۀ محتواها از هنری زالامانسکی چگونه میتوان به تاثیر اوضاع اجتماعی و سیاسی بر داستانهایی از هارونالرشید پرداخت و مهمترین شاخصههای آن را برشمرد؟ فرضیه آن است که با توجه به این نظریه تمام آثار ادبی از جمله داستانهای هارونالرشید از اجتماع و سیاست دوران خود تاثیر پذیرفتهاند و از محتوای آنها میتوان به این مهم دست یافت. اهمیت این پژوهش به خاطر دورۀ هارونالرشید به عنوان روزگار طلایی عباسی و نیز ارزش علمی نظریۀ زالامانسکی در جامعهشناسی ادبیات است. با بررسی بعضی داستانها از بیهقی، عطار، نظامی، سعدی و دیگران میتوان گفت؛ با توجه به واقعیت تاریخی هارونالرشید و شخصیت دوگانۀ او که فردی خوشگذران، ظالم، جاهطلب و البته ادبدوست و دانشپرور بوده در ناخودآگاه جمعی ایرانیان او باشکوه، باصلابت و مقتدر نقش بسته و در داستانها با همین وجوه چندگانه به تصویر کشیده شده. همچنین گاهی بیم از قدرت حاکمه(حتی پس از هارون) رخصت نمایش واقعیت او را به ادبا نمیداده است.https://jsal.ut.ac.ir/article_104120_7f3d351be420a765228ea450f30b07bf.pdf